Nieuwbouwplannen

Vanaf januari 2020 gaat de concrete invulling van het Masterplan van Den Dries van start na drie jaar denkwerk en discussie. Afgevaardigd bestuurder strategische projecten Luc Verbeke loodst ons even doorheen de voorgeschiedenis. “Den Dries ondersteunt momenteel 130 personen met een beperking, 60 ervan wonen op de campus in de Bolwerkstraat. Waren de gebouwen 30 jaar geleden nog innovatief, nu volstaan ze niet meer om de noden te dekken. De zorgvraag is immers enorm veranderd, we hebben heel wat meer bewoners met een zware fysieke handicap dan toen. Dat heeft alles te maken met de evolutie in de manier waarop er naar mensen met een beperking wordt gekeken. In het begin was ‘normalisatie’ het modewoord, mensen met een beperking moesten zich maar aanpassen. Vervolgens kwam men met het idee van ‘integratie’ op de proppen, maar ook dat is een wij-zij-verhaal: de groep met een beperking mocht zich integreren in de maatschappij. Nu is er het idee van ‘inclusie’, samen zorgen we ervoor dat iedereen een volwaardige plaats in de maatschappij heeft”, vertelt Luc.

Den Dries lang slachtoffer van zijn voorsprong

Volgens Luc Verbeke is de ondersteuning van personen met een beperking de laatste 35 jaar meer veranderd dan in alle eeuwen ervoor. “De zorginstellingen waren in handen van caritatieve instellingen. Ze hebben jarenlang goed voor hun mensen gezorgd, maar hun goedbedoelde caritatieve reflex heeft het zelfbeschikkingsrecht van personen met een beperking een tijdlang in de weg gestaan. Op een bepaald moment werd echter duidelijk dat we mensen met een beperking niet moeten wegsteken, maar ze integendeel een plaats in de maatschappij moesten geven. Toen de gebouwen in de Bolwerkstraat werden gezet, begon die evolutie in het denken zich net in te zetten. De bouwplannen bij de start waren al acht jaar oud, maar toch werd ons woonproject beschouwd als zeer innovatief. We lagen in een woonwijk, op 200 meter van de kerk, we boden aparte kamers aan met eigen sanitair… In het begin hadden we een grote voorsprong, maar geleidelijk aan veranderden de inzichten hoe we mensen met een beperking het best ondersteunden. En toen begon de wet van de remmende voorsprong te werken. We hadden zoveel geïnvesteerd, we konden onze gebouwen van amper tien jaar oud toch niet slopen! Je merkt dat je achterloopt, maar hebt te weinig middelen om bij te benen.”

Dynamisch bezig zijn was niet genoeg voor integratie

“En toch moesten we bijbenen, ook al waren we altijd al dynamisch bezig geweest”, vervolgt Luc. ”Zo stonden we aan de wieg van beschermd wonen in Vlaanderen. Onze inwoners kregen een overaanbod aan zorg, maar werden daardoor zorgafhankelijk. We wilden hen ergens extern laten wonen met minder ondersteuning, zodat we mensen konden binnenhalen die echt veel zorg nodig hadden. Toen het decreet beschermd wonen erdoor kwam, zaten we klaar. Onze bewoners die voldoende gemotiveerd waren én het samenwonen aankonden mochten het proberen.” 45 van de 60 bewoners verhuisden toen naar huizen her en der verspreid in Evergem. “Welke inspanningen we voordien ook deden om de buurt te betrekken, van integratie was nooit sprake. We waren fantastische buren waar niemand last van had, maar daar bleef het bij. Den Dries bleef een eiland”, vertelt Luc. “Tot opeens een aantal van onze bewoners midden tussen de mensen in Evergem gingen wonen. Daar maken ze echt deel uit van het straatbeeld. Dat is pas echte inclusie!”

Masterplan, van eiland naar inclusief publiek park

Dat de campus van Den Dries in de Bolwerkstraat altijd een eiland is gebleven, stoorde Luc Verbeke mateloos. Er moest iets gebeuren, en dat mondde uit in het Masterplan. De Raad van Bestuur dacht in eerste instantie aan renovatie, maar dat idee werd algauw verworpen. Op die manier zet je wel stappen in de goede richting, maar echt toekomstgericht wordt het nooit. De beste optie was alle gebouwen te slopen en opnieuw te bouwen. Maar eerst moesten we daarvoor een aantal zaken vastleggen. “We beschikken over 17.000 m2 bouwgrond, grond die we 40 jaar geleden hebben aangekocht en beetje bij beetje afbetaald. We wilden de maatschappij een stukje meerwaarde teruggeven. Een deel van het terrein bestaat uit 7000 m2 gras waarop een paar dieren grazen, met in het midden een boerderijtje. Reken zelf maar even uit aan 300 euro per m2, we zitten daarmee op een bom geld. Was het wel maatschappelijk verantwoord om 7000 m2 te laten liggen in het midden van een woonwijk? Terwijl we nood hadden aan centen om te investeren? Er waren twee opties, een deel van de bouwgrond verkopen of samenwerken met een projectontwikkelaar. Dat laatste leek ons aanvankelijk moeilijk door de tegengestelde belangen, het verdienen van centen tegenover het bieden van maatschappelijke meerwaarde.”

Weg van de campus

Om inclusie te realiseren wilde Den Dries sowieso weg van ‘campus’ Bolwerkstraat. “We wilden streven naar een open omgeving zonder fysieke en mentale grenzen, en daarvoor leek een parkomgeving ons ideaal”, vertelt Luc. “Ook het commitment met de buurtbewoners vonden we zeer belangrijk. Om te vermijden dat we later weer op twee aparte eilanden zouden leven, omschrijven we in een notariële akte wat we met de grond willen doen en hoe we met elkaar willen omgaan. We hebben een aantal stakeholders samengebracht, burgemeester, schepen van ruimtelijke ordening en mensen uit de buurt, en stelden hen de vraag: “Stel dat we Den Dries afbreken, wat kunnen we dan doen?” En we hebben vooral naar hen geluisterd. Uit die gesprekken is het idee ontstaan van een trage weg, slechts 20% van de grond te bebouwen en vooral te zorgen voor veel groen.”

Op naar een echt inclusieve woonsite

Het Masterplan voorziet niet alleen in twee aparte gebouwen voor personen met een zwaar mentale en fysieke handicap, maar ook in een volledige inclusieve woonsite. “Omdat we zoveel mogelijk willen realiseren in samenspraak met de omgeving, hebben we geluisterd naar de buren, cohousingpartners en gemeente. We gaan trouwens zelf op zoek naar cohousingpartners op basis van een commitment inzake samenleven”, vertelt Luc. “We zijn grote voorstanders van deeleconomie en willen zoveel mogelijk delen, auto’s, infrastructuur, fietsen. We willen ook toekomstgericht bouwen – ecologisch, duurzaam en flexibel – met maar één doel: alles financieel haalbaar houden voor de bewoners én voor Den Dries vzw. De bewoners betalen hun woon- en leefkosten met hun arbeidsvervangend inkomen. Om onze voorziening toegankelijk te maken voor iedereen, richten we ons op een maximale woonkost van 500 euro per maand. Den Dries wil zeker ook plaats bieden aan mensen met een heel zware ondersteuningsnood. Oplossingen zoeken we via slimme technologie”, verzekert Luc.

Hoe zal Den Dries er binnen vijf jaar uitzien?

Het Masterplan start in januari 2020 met het afbreken van een stuk van de huidige polyvalente zaal en de boerderij. Meteen erna begint de bouw van twee woonentiteiten, telkens voor 4 woongroepen van 5 personen met een zware ondersteuningsnood, elk aan een ander uiteinde van het gebied. “Die gebouwen maken pertinent deel uit van het geheel”, vertelt Luc. “Zodra ze er staan, breken we de huidige woningen af en leggen we daar een ondergrondse parking voor 48 wagens aan. Er blijven nog een aantal bovengrondse parkeerplaatsen voor werknemers en mensen die hulp nodig hebben bij het in- en uitstappen.”

Luc Verbeke

De meerwaarde van Den Dries schuilt in de volgende vier factoren: dynamiek, creativiteit, mensen ruimte geven en ‘Gentle Teaching’, het continu werken aan je goede relatie met de andere.

Schrijf je in op onze nieuwsbrief